Już u małych dzieci pewien zespół cech może świadczyć o zagrożeniu dysleksją. Jak rozpoznać te ryzyko i kiedy warto udać się z naszą pociechą do specjalisty?

 

Chcemy, aby nasze dziecko było sprawne fizyczne, mądre, bystre, szybko i bezstresowo poznawało otaczający świat, a następnie dobrze uczyło się w szkole, by w efekcie bezproblemowo zdobyć gruntowne wykształcenie. Czasem jednak bywa tak, że nasza pociecha rozwija się wolniej, nieharmonijnie, „odstaje” od swoich rówieśników. 
ego dziecka

Zanim dziecko zacznie czytać i pisać 

W klasie zerowej, czyli jeszcze w wieku przedszkolnym, do programu nauczania wprowadzono naukę czytania i przygotowanie do pisania. Aby nabyć umiejętność czytania i pisania, muszą u dziecka prawidłowo rozwijać się tzw. funkcje percepcyjno-motoryczne.
 W skład tych funkcji wchodzą: 

•    funkcje językowe, wzrokowe, słuchowe, dotykowe, kinestetyczne (czyli odczuwanie ruchu) 

•    motoryka ("duża", czyli sprawność ruchowa całego ciała oraz "mała", czyli sprawność manualna) 

•    uwaga 

•    pamięć 

•    lateralizacja (czyli inaczej - stronność ciała, a więc większa sprawność i aktywność jednej strony ciała od drugiej np. prawej ręki, oka, nogi) 

•    orientacja w schemacie ciała oraz w kierunkach w przestrzeni. 

Jeżeli zatem dzieci, pomimo inteligencji w normie, dobrze funkcjonujących narządów zmysłów i właściwej opieki dydaktycznej i wychowawczej, wykazują wybiórcze zaburzenia rozwoju psychoruchowego, można podejrzewać ryzyko dysleksji. 

Co to jest dysleksja rozwojowa? 

Dysleksja rozwojowa - to specyficzne trudności w czytaniu (czyli dysleksja) i pisaniu (jeżeli dziecko ma problemy z pisaniem zgodnym z ortografią, mówimy o dysortografii, natomiast jeśli ma kłopoty w opanowaniu poprawnej, starannej formy graficznej pisma, mówimy o dysgrafii). Określenie "rozwojowa” podkreśla wiek, w którym problemy te występują, czyli w dzieciństwie, od początku nauki czytania i pisania. 

O dysleksji rozwojowej mówimy w przypadku, kiedy niepowodzenia w nauce (pomimo pomocy udzielanej przez rodziców w domu oraz właściwej pracy nauczyciela w szkole) utrzymują się powyżej 8-9 roku życia. U młodszych dzieci z tego typu kłopotami można jedynie stwierdzić „ryzyko dysleksji”. 

Ryzyko dysleksji 

Dziecko z grupy ryzyka dysleksji nie musi stać się uczniem dyslektycznym. Korzystając z pomocy specjalistów można nadrobić (a przynajmniej skutecznie zmniejszyć) opóźnienia i dysharmonie rozwojowe, jeszcze przed podjęciem nauki szkolnej. Ryzyko dysleksji rozpoznać można na podstawie zaobserwowania charakterystycznych objawów w kolejnych etapach rozwoju dziecka. 

Jakie czynniki sprzyjają dysleksji? 

Pierwszymi sygnałami ostrzegawczymi są: 

•    Dziecko urodziło się jako wcześniak lub/i z zagrożonej ciąży, skomplikowanego porodu.  

•    Po porodzie dziecko otrzymało 6 (lub poniżej) punktów w skali Apgar.  

•    Obciążenie genetycznie, czyli rodzice czy starsze rodzeństwo ma dysleksję.  

•    Opóźnienia w rozwoju mowy.  

•    Leworęczność.

W tych przypadkach rodzice powinni wykazać szczególną czujność i zwracać uwagę na to, jak rozwija się ich pociecha. 

Symptomy ryzyka dysleksji w kolejnych fazach rozwoju:

I. Wiek niemowlęcy i poniemowlęcy (0-3 lat): 


•    Dzieci nie raczkują lub mało raczkują.

•    Gorzej utrzymują równowagę w postawie siedzącej i stojącej. 

•    Później niż rówieśnicy i niewyraźnie wypowiadają pierwsze słowa, zdania. 

•    Późno zaczynają chodzić i biegać. 

•    Są mało zręczne manualnie, nieporadne w samoobsłudze np. myciu rąk, ubieraniu się, jedzeniu łyżką. 

•    Nie próbują same rysować (2 letnie dziecko powinno samo rysować linię, zaś 3 letnie – koło). 

•    Są mało sprawne w czasie zabaw klockami. 

II. Wiek przedszkolny (3-5 lat): 

•    Mała sprawność ruchowa: dziecko słabo biega, ma trudności z utrzymaniem równowagi, np. podczas chodzenia po krawężniku. Jest niezgrabne w ruchach, ma kłopoty z łapaniem i rzucaniem piłki, źle funkcjonuje w zabawach ruchowych, z trudem uczy się jeździć na rowerze, nartach, łyżwach. Nie ma poczucia rytmu. 

•    Mała sprawność ruchowa rąk: trudności i niechęć do samoobsługi np. zapinania guzików, zabaw manipulacyjnych (takich jak nawlekanie korali), źle trzyma kredki, rysując - za mocno lub za słabo je naciska. 

•    Budowanie z klocków sprawia dziecku trudność. Maluch rysuje niechętnie (uproszczone, prymitywne rysunki). Nie umie narysować koła jako 3-latek, kwadratu i krzyża - jako 4-latek, trójkąta i kwadratu - jako 5-latek. 

•    Zaburzenia funkcji wzrokowych: objawiają się kłopotami w składaniu obrazka pociętego na części, układaniu puzzli, układanek i mozaiki. 

•    Opóźniony rozwój lateralizacji: nie dominuje jedna ręka, dziecko używa naprzemiennie obydwu. 

•    Opóźniony rozwój mowy: dziecko nieprawidłowo wymawia głoski, posługuje się niewielką ilością słów, ma problem z budowaniem zdań, dłuższych wypowiedzi, często używa neologizmów (czyli mówi "swoim językiem”), przekręca, upraszcza wyrazy, ma problem z zapamiętaniem nazw (np. pór dnia, nazw posiłków), nie zapamiętuje krótkich wierszyków i piosenek, niepoprawnie stosuje wyrażenia przyimkowe "w, pod, na, nad, przed” itp. 

•    Opóźniona jest orientacja w przestrzeni i schemacie własnego ciała: z końcem wieku przedszkolnego dziecko już nie powinno mylić się i mieć kłopotu ze wskazaniem prawej, lewej ręki. 

III. Klasa "0" (6 - 7 lat) - wszystkie objawy jak wyżej oraz: 


•    Kłopoty z samoobsługą: spowodowane są małą precyzyjnością ruchów rąk. Dziecko nie potrafi zawiązać sznurowadeł na kokardkę, używać nożyczek czy widelca. 

•    Dziecko pomimo wielu ćwiczeń nieprawidłowo trzyma ołówek w palcach, w niewłaściwym kierunku kreśli linie pionowe (od dołu do góry) i poziome (od prawej do lewej). 

•    Problemy dziecku sprawia rysowanie szlaczków, odtwarzanie figur i wzorów geometrycznych. 

•    Maluch ma kłopoty z wyodrębnieniem elementów z całości (odszukaniem szczegółów różniących dwa obrazki), jak również składaniem elementów w całość (np. budowaniem według wzoru budowli z klocków, układaniem mozaiki), trudności z odróżnianiem kształtów i liter podobnych (m-n-u, l-ł-t, g-p-b-d). 

•    Dziecko ma problemy z określeniem stosunków przestrzennych ("na, pod, za, przed, obok, wewnątrz, zewnątrz” itp.), ma trudności ze wskazaniem na sobie części ciała, gdy określa terminami prawe – lewe (np. prawa i lewa ręka, noga, ucho). 

•    Malec przejawia trudności w orientacji w czasie np. określaniu pory roku, dnia, godziny na zegarze. 

•    Nauka czytania sprawia mu duży kłopot, czyta bardzo wolno, najczęściej głoskuje i nie zawsze potrafi złożyć wyraz z głosek w całość. Przekręca wyrazy, nie rozumie przeczytanego tekstu. 

•    Pierwsze próby pisania są nieudane, można zaobserwować, że dziecko często pisze litery i cyfry zwierciadlanie, odwzorowuje wyrazy, zapisując je od strony prawej do lewej. 

•    Zaburzone funkcje językowe charakteryzują się wadliwą wymową, "przekręcaniem" trudnych wyrazów (przestawianie głosek i sylab , upodabnianiem głosek np. "sosa" lub "szosza"), błędami gramatycznymi, ubogim słownikiem, trudnościami z zapamiętywaniem nazw pór roku, dni tygodnia, wiersza, piosenki, więcej niż jednego polecenia w tym samym czasie. 

•    Trudności w różnicowaniu głosek podobnych (np. z-s, b-p, k-g, t-k w wyrazach typu: "góra-kura”, "kosa-koza”, "biurko – piórko”, "taczka-kaczka”, są to zaburzenia słuchu fonemowego), trudności z wydzielaniem sylab i głosek ze słów, składaniem całego słowa z podanych sylab i głosek, rozpoznawaniem i tworzeniem rymów, wyklaskiwaniem rytmów. 

Pamiętajmy – wymienione wyżej objawy powinny wzbudzić naszą czujność i skłonić do wizyty u psychologa lub pedagoga terapeuty, bądź w gabinecie logopedycznym. 

Rozpoznane ryzyko dysleksji i podjęte odpowiednie kroki, mogą skutecznie zapobiec trudnościom w czytaniu i pisaniu.
 

Anna Tońska-Szyfelbein
 - neurologopeda, logopeda wczesnej interwencji, pedagog terapeuta
źródło: http://www.egodziecka.pl/Vademecum/Zaburzenia/Jak-rozpoznac-ryzyko-dysleksji.html